Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 12/12/2012, quy định việc kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường. Sau đó, văn bản này được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 12/2017/TT-BKHCN. Đến ngày 03/03/2024, Thông tư số 01/2024/TT-BKHCN có hiệu lực và đồng thời quy định rõ Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN cùng Thông tư số 12/2017/TT-BKHCN hết hiệu lực kể từ ngày văn bản mới có hiệu lực.
Xem thêm Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN
Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN quy định về vấn đề gì?
Về phạm vi điều chỉnh, Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN quy định nội dung, trình tự, thủ tục và tổ chức thực hiện kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường. Đối tượng áp dụng là cơ quan kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa thuộc các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Đối tượng kiểm tra là hàng hóa lưu thông trên thị trường Việt Nam; hàng hóa đặc dụng của quốc phòng, an ninh không thuộc phạm vi kiểm tra của thông tư này.
Điểm quan trọng của văn bản này là xác định rõ căn cứ để kiểm tra chất lượng hàng hóa gồm quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy định về nhãn hàng hóa và các quy định khác của pháp luật. Điều đó có nghĩa, khi một cơ sở bị kiểm tra, nội dung xem xét không chỉ dừng ở chất lượng thực tế của hàng hóa mà còn bao gồm cả hồ sơ, nhãn, thông tin công bố và cách thể hiện các nội dung bắt buộc trên hàng hóa lưu thông.
Những nội dung trọng tâm của Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN
Phương thức kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông
Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN quy định hai phương thức kiểm tra chính là kiểm tra theo kế hoạch và kiểm tra đột xuất. Kiểm tra theo kế hoạch được xây dựng trên cơ sở yêu cầu quản lý chuyên ngành, kết quả kiểm tra trước đó, thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng và các cảnh báo trong nước hoặc quốc tế về chất lượng hàng hóa. Đáng chú ý, việc kiểm tra theo kế hoạch này không cần báo trước cho cơ sở kinh doanh.
Bên cạnh đó, cơ quan có thẩm quyền cũng có thể quyết định kiểm tra đột xuất khi có yêu cầu quản lý chuyên ngành, có khiếu nại tố cáo về chất lượng hàng hóa, có thông tin cảnh báo về hàng hóa không bảo đảm chất lượng hoặc khi kết quả khảo sát phát hiện dấu hiệu vi phạm. Quy định này cho thấy hoạt động kiểm tra không chỉ mang tính thủ tục mà còn gắn trực tiếp với cơ chế cảnh báo và giám sát rủi ro trên thị trường.
Nội dung kiểm tra theo Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN
Điều 7 của Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN xác định hai nhóm nội dung kiểm tra lớn là nhãn hàng hóa và chất lượng hàng hóa. Về nhãn hàng hóa, cơ quan kiểm tra xem xét việc ghi nhãn theo quy định của pháp luật, đồng thời kiểm tra việc thể hiện tiêu chuẩn công bố áp dụng, dấu hợp chuẩn và dấu hợp quy nếu có. Về chất lượng hàng hóa, việc kiểm tra đi vào điều kiện bảo quản, thông tin cảnh báo về khả năng gây mất an toàn và sự phù hợp của hàng hóa với quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn công bố áp dụng hoặc tài liệu kèm theo.
Đối với doanh nghiệp và cửa hàng vàng bạc đá quý, cách hiểu này có ý nghĩa thực tế rất rõ. Khi hàng hóa đã lưu thông trên thị trường, rủi ro không chỉ nằm ở bản thân sản phẩm mà còn nằm ở tem nhãn, thông tin công bố, chứng từ đi kèm và khả năng đối chiếu hồ sơ khi có kiểm tra. Vì vậy, việc quản lý dữ liệu hàng hóa và hồ sơ nhãn ngay từ đầu sẽ giúp cơ sở chủ động hơn khi làm việc với cơ quan chức năng. Đây là nhận định suy ra trực tiếp từ cấu trúc nội dung kiểm tra mà thông tư đặt ra.
Quy định về lấy mẫu và thử nghiệm
Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN quy định về mẫu hàng hóa để thử nghiệm phục vụ kiểm tra chất lượng. Trường hợp hàng hóa có dấu hiệu không bảo đảm chất lượng, trưởng đoàn kiểm tra quyết định việc lấy mẫu. Mẫu được lấy theo phương pháp lấy mẫu trong tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng; nếu không có quy định cụ thể thì lấy mẫu ngẫu nhiên với số lượng đủ để thử nghiệm các chỉ tiêu cần kiểm tra.
Mỗi mẫu được chia thành hai đơn vị mẫu, một để thử nghiệm và một để lưu tại cơ quan kiểm tra. Mẫu sau khi lấy phải được niêm phong và lập biên bản theo quy định.
Thông tư số 26 cũng quy định rằng mẫu hàng hóa phải được gửi đến tổ chức thử nghiệm được chỉ định và kết quả thử nghiệm là căn cứ pháp lý để cơ quan kiểm tra xử lý tiếp trong quá trình kiểm tra. Đây là một điểm rất quan trọng, bởi khi phát sinh tranh chấp về chất lượng, căn cứ kết luận không nằm ở nhận định cảm tính mà nằm ở kết quả thử nghiệm hợp lệ.
Trình tự, thủ tục kiểm tra
Theo Điều 8, đoàn kiểm tra khi tiến hành kiểm tra phải xuất trình quyết định kiểm tra trước khi làm việc, sau đó kiểm tra theo đúng nội dung quy định, lập biên bản kiểm tra, báo cáo cơ quan kiểm tra về kết quả kiểm tra và xử lý kết quả theo Điều 9 của thông tư. Trường hợp đại diện cơ sở không ký biên bản thì đoàn kiểm tra ghi rõ việc từ chối ký; biên bản vẫn có giá trị pháp lý nếu có chữ ký của trưởng đoàn và các thành viên đoàn kiểm tra.
Với kiểm soát viên chất lượng kiểm tra độc lập, quy trình tương tự nhưng phải xuất trình thẻ kiểm soát viên chất lượng trước khi kiểm tra.
Từ góc nhìn vận hành thực tế, đây là lý do cơ sở kinh doanh không nên xử lý việc kiểm tra theo hướng đối phó hoặc xử lý tình huống vào phút cuối. Một bộ hồ sơ rõ ràng, dữ liệu hàng hóa nhất quán, thông tin nhãn được kiểm soát và chứng từ liên quan được lưu trữ đầy đủ sẽ giúp việc làm việc với cơ quan chức năng diễn ra minh bạch, giảm nguy cơ phát sinh sai sót hoặc kéo dài xử lý. Nhận định này phù hợp với logic kiểm tra và trình tự xử lý được nêu trong thông tư.
Xử lý vi phạm theo Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN
Khi phát hiện hàng hóa không đáp ứng yêu cầu về nhãn hàng hóa, công bố tiêu chuẩn áp dụng, chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy hoặc các biện pháp quản lý chất lượng theo quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, đoàn kiểm tra hoặc kiểm soát viên chất lượng có thể yêu cầu người bán hàng tạm dừng việc bán hàng hóa, đồng thời yêu cầu liên hệ với nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu để thực hiện biện pháp khắc phục trong thời hạn ghi trong biên bản.
Sau đó, cơ quan kiểm tra có thể ra thông báo tạm dừng lưu thông và chỉ cho phép tiếp tục lưu thông khi hàng hóa đã được khắc phục đạt yêu cầu.
Trường hợp kết quả thử nghiệm mẫu không phù hợp với tiêu chuẩn công bố áp dụng hoặc quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, cơ quan kiểm tra có thể thông báo kết quả không đạt, lập biên bản niêm phong hàng hóa còn tồn tại cơ sở, yêu cầu người bán cung cấp thông tin về số lượng hàng còn tồn, hàng đã bán và phối hợp với nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu để xử lý.
Nếu người bán không đồng ý với kết quả thử nghiệm, trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo, họ có thể đề nghị thử nghiệm lại mẫu lưu tại một tổ chức thử nghiệm được chỉ định khác và tự chi trả chi phí thử nghiệm lại.
Với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng như giả nhãn, hết hạn sử dụng, thông tin cảnh báo trên nhãn không trung thực gây nguy hiểm, hoặc hàng hóa có bằng chứng trực quan cho thấy đe dọa an toàn, cơ quan kiểm tra có thể chuyển hồ sơ để xử lý theo pháp luật và đồng thời thông báo công khai tên người bán, địa chỉ nơi bán, tên hàng hóa và mức độ không phù hợp trên phương tiện thông tin đại chúng. Đây là một chế tài có tác động lớn không chỉ về pháp lý mà còn về uy tín kinh doanh.
Hiệu lực hiện nay của Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN
Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN không còn là văn bản đang có hiệu lực. Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật của Bộ Khoa học và Công nghệ thể hiện Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN đã được sửa đổi bởi Thông tư 12/2017/TT-BKHCN và đến khi Thông tư số 01/2024/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 03/03/2024 thì Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN cùng Thông tư số 12/2017/TT-BKHCN đều hết hiệu lực.
Điều này có nghĩa, nếu người đọc tra cứu để áp dụng vào hoạt động hiện hành, thì cần đối chiếu sang Thông tư số 01/2024/TT-BKHCN. Còn nếu tra cứu để hiểu bối cảnh pháp lý cũ, rà soát hồ sơ trước đây hoặc theo dõi sự thay đổi của cơ chế kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, Thông tư 26/2012/TT-BKHCN vẫn là văn bản có giá trị tham khảo quan trọng.
Vì sao cơ sở kinh doanh vàng vẫn nên đọc kỹ văn bản này?
Dù Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN đã hết hiệu lực, văn bản này vẫn giúp các cửa hàng và doanh nghiệp trong ngành vàng bạc đá quý hiểu rõ cách cơ quan quản lý tiếp cận hoạt động kiểm tra hàng hóa lưu thông trên thị trường: kiểm tra từ nhãn, tiêu chuẩn công bố áp dụng, điều kiện bảo quản cho đến việc lấy mẫu, thử nghiệm và xử lý vi phạm. Nói cách khác, đây là một văn bản có giá trị nền tảng để nhìn rõ logic quản lý chất lượng hàng hóa trong thực tiễn.
Với đặc thù ngành vàng, số lượng mã hàng lớn, tem nhãn thay đổi theo từng nhóm sản phẩm, yêu cầu đối chiếu nhanh khi có kiểm tra và áp lực vận hành hằng ngày khiến nhiều cơ sở gặp khó khi quản lý thủ công bằng sổ hoặc Excel. Khi thông tin hàng hóa, tem nhãn và hồ sơ nhập xuất được tổ chức bài bản trên một hệ thống thống nhất, việc đáp ứng yêu cầu kiểm tra cũng trở nên chủ động và chính xác hơn. Đây là chỗ giao nhau giữa yêu cầu tuân thủ pháp lý và yêu cầu quản trị vận hành trong ngành.
Kết luận
Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN từng là văn bản quan trọng quy định việc kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, với các nội dung trọng tâm về căn cứ kiểm tra, phương thức kiểm tra, lấy mẫu, thử nghiệm, trình tự kiểm tra và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, khi tra cứu ở thời điểm hiện nay, điều cần hiểu đúng là văn bản này đã hết hiệu lực và đã được thay thế bằng Thông tư số 01/2024/TT-BKHCN kể từ ngày 03/03/2024.
Với cơ sở kinh doanh vàng bạc đá quý, việc nắm rõ nội dung và lịch sử hiệu lực của Thông tư số 26/2012/TT-BKHCN không chỉ giúp tra cứu đúng văn bản, mà còn giúp hiểu rõ hơn cách cơ quan quản lý nhìn nhận chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường. Khi dữ liệu hàng hóa, tem nhãn và hồ sơ được quản lý chặt chẽ, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể rủi ro trong quá trình kiểm tra và vận hành ổn định hơn trong dài hạn.
Phần Mềm Vàng
