Trong nghề kim hoàn, ít có ai biết rằng Nghệ nhân Phạm Hồng Đoàn là một “viên ngọc quý” trong ngành kim hoàn, với nhiều năm cống hiến hết mình cho nghề, ông được trao tặng nhiều bằng khen, giấy khen của chính quyền địa phương và được trao tặng danh hiệu “ Nghệ nhân Làng nghề năm 2012” do Trung ương Hiệp hội làng nghề Việt Nam phong tặng.
Từ nếp nhà có nghề đến hành trình gắn bó từ năm 12 tuổi
Có những người đến với nghề như một sự lựa chọn, nhưng cũng có những người lớn lên cùng nghề, thấm nghề từ nếp nhà, từ hơi thở lao động thường ngày và từ niềm say mê được vun đắp qua năm tháng. Nghệ nhân Phạm Hồng Đoàn thuộc về mạch chảy ấy. Từ thuở nhỏ, ông đã được tiếp xúc với những sản phẩm chạm trổ vàng bạc tinh xảo, được nhìn thấy sự công phu của từng món nữ trang và sớm cảm nhận vẻ đẹp rất riêng của nghề kim hoàn.
Khi bước chân vào nghề từ năm 12 tuổi, ông không chỉ học cách làm ra một sản phẩm đẹp, mà còn học cách giữ sự nghiêm cẩn trong từng thao tác. Nghề kim hoàn vốn không chấp nhận sự qua loa. Chỉ một sai số nhỏ ở một chi tiết rất nhỏ cũng có thể làm ảnh hưởng đến toàn bộ dáng hình, độ cân đối và giá trị thẩm mỹ của sản phẩm. Chính vì thế, hành trình trưởng thành của một người thợ kim hoàn luôn là hành trình của sự rèn luyện bền bỉ, nhẫn nại và kỷ luật với chính mình.
Trơn, đấu, đậu, chạm không chỉ là thao tác mà là bản lĩnh nghề
Nghệ nhân Phạm Hồng Đoàn tâm sự “Một nghệ nhân làm nghề để có thể cho ra đời những sản phẩm đẹp cho đời ngoài việc có được một đôi mắt thẩm mỹ cùng đôi bàn tay khéo léo thi còn phải có tư duy và trí tuệ. Các khâu trong quá trình chế tác kim hoàn đều rất khó nên đòi hỏi người làm nghề phải có sự tỉ mỉ, chính xác, và kiên nhẫn
Người làm nghề cần phải có 4 kỹ năng cơ bản: trơn, đấu, đậu, chạm. trơn là kỹ thuật lên sản phẩm và kết hợp gò để tạo hình khối đúng chuẩn; đấu là kỹ thuật lắp ráp các chi tiết sao cho hài hòa, cân đối; chạm là công đoạn tạo hình và điêu khắc hoa văn; còn đậu là kỹ thuật kéo bạc thành chỉ, se thành sợi mảnh rồi tạo họa tiết trang trí. Chỉ cần nhìn vào 4 kỹ năng này cũng có thể thấy nghề kim hoàn là một nghề đòi hỏi độ chính xác rất cao, không cho phép sự cẩu thả hay nóng vội.
Những sản phẩm do ông và gia đình chế tác như lắc, dây chuyền, vòng tay hay nhẫn được giới thiệu là mang sự tinh tế, phong phú về kiểu dáng và tạo được sức hút với người tiêu dùng. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở hình thức, mà còn ở độ chính xác trong từng khâu chế tác, ở sự nghiêm túc với kỹ thuật và giá trị thẩm mỹ được gửi vào mỗi món đồ.
Trong nghề kim hoàn, cái đẹp bền vững không đến từ sự phô trương. Nó đến từ độ chuẩn xác của đường nét, từ cảm giác hài hòa của bố cục, từ sự mềm mại mà chắc tay của từng chi tiết nhỏ. Một chiếc nhẫn hay một sợi dây chuyền có thể rất nhỏ, nhưng đằng sau đó là nhiều lớp công việc đòi hỏi người thợ phải thực sự hiểu nghề, nắm nghề và sống cùng nghề. Vì vậy, giá trị của người nghệ nhân cũng được nhìn nhận qua chính chất lượng lâu dài của những sản phẩm mà họ để lại.
Sự ghi nhận dành cho một quá trình lao động miệt mài
Với nhiều năm cống hiến cho nghề và cho quê hương, nghệ nhân Phạm Hồng Đoàn đã được trao tặng nhiều giấy khen, bằng khen của chính quyền địa phương. Đặc biệt, năm 2012, ông được Trung ương Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Làng nghề”. Sự ghi nhận này không chỉ là niềm tự hào cá nhân, mà còn là minh chứng cho một quá trình lao động bền bỉ, nghiêm túc và đầy tâm huyết với nghề kim hoàn truyền thống.
Đối với một người thợ thủ công, danh hiệu chưa bao giờ là đích đến cuối cùng. Điều đáng quý hơn là phần công sức đã bỏ ra, là uy tín được tích lũy bằng tay nghề thật, bằng thái độ thật với nghề. Những ghi nhận ấy vì thế không chỉ ghi tên một cá nhân, mà còn góp phần khẳng định giá trị của những người thợ đã âm thầm gìn giữ chuẩn mực nghề trong suốt nhiều năm.
Giữ nghề cho hôm nay, nghĩ cho nghề của ngày mai
Điều khiến hình ảnh nghệ nhân Phạm Hồng Đoàn có chiều sâu hơn một chân dung nghề nghiệp thông thường nằm ở tâm nguyện dành cho làng nghề Châu Khê. Không dừng lại ở niềm tự hào về những gì đã làm được, ông còn đau đáu với câu chuyện làm sao để nghề truyền thống được giữ gìn, được phát triển và có thêm điều kiện để đi đường dài.
Ông mong muốn có thêm sự quan tâm trong việc bảo tồn thương hiệu sản phẩm làng nghề, mở rộng thị trường để người dân yên tâm tập trung sản xuất, đồng thời chú trọng đào tạo, nâng cao tay nghề cho lớp thợ trẻ.
Đó là một trăn trở rất thật của những người làm nghề truyền thống hôm nay. Một làng nghề chỉ thực sự sống lâu khi không chỉ giữ được kỹ thuật, mà còn giữ được người làm nghề, giữ được đầu ra cho sản phẩm và giữ được niềm tin để lớp trẻ muốn tiếp tục nối nghề. Khi một nghệ nhân dành tâm sức cho câu chuyện truyền nghề và bảo tồn bản sắc, điều đó cũng có nghĩa là ông không chỉ nghĩ cho phần việc của riêng mình, mà đang nghĩ cho tương lai của cả một dòng nghề.
Một giá trị bền lâu của nghề kim hoàn Việt
Giữa nhịp chuyển động nhanh của thị trường, những con người bền bỉ giữ nghề luôn mang một ý nghĩa đặc biệt. Nghệ nhân kim hoàn Phạm Hồng Đoàn không chỉ đại diện cho sự khéo léo và tinh xảo của đôi tay người thợ, mà còn gợi nhắc về một phẩm chất đáng quý của nghề kim hoàn: càng đi sâu vào kỹ thuật, càng phải giữ được cái tâm với nghề.
Từ nếp nhà truyền thống, từ quá trình lao động miệt mài đến khát vọng duy trì ngọn lửa nghề cho thế hệ sau, hành trình của ông là một minh chứng rằng những giá trị thủ công chân chính vẫn luôn có chỗ đứng riêng trong đời sống hôm nay.
Với những cơ sở vàng bạc đá quý đang gìn giữ nghề theo hướng bài bản hơn, câu chuyện ấy cũng gợi ra một điều đáng suy nghĩ: gìn giữ truyền thống không đối lập với đổi mới. Khi tay nghề thủ công được song hành cùng cách quản lý rõ ràng, dữ liệu được lưu giữ tốt hơn và vận hành được chuẩn hóa hơn, giá trị của nghề truyền thống cũng có thêm nền tảng để đi xa và bền hơn.
Phần Mềm Vàng
