Làng nghề vàng bạc Châu Khê từ lâu đã mang một sắc thái rất riêng trong đời sống nghề kim hoàn. Ở nơi này, nghề không chỉ hiện diện trong các xưởng thợ hay cửa hàng buôn bán, mà còn sống trong đình làng, trong ngày hội, trong nếp đi về của những người con xa quê và trong niềm tự hào của nhiều thế hệ. Bởi vậy, khi nhắc đến Châu Khê, người ta không chỉ nhắc đến một làng nghề, mà còn nhắc đến một không gian văn hóa nơi nghề và làng gắn với nhau rất chặt.
Một nếp văn hóa đẹp gắn với làng nghề vàng bạc Châu Khê
Đã thành nếp đẹp của người Châu Khê, cứ vào đêm 30 Tết hằng năm, từ người dân trong làng đến những người đi xa về quê ăn Tết lại cùng nhau tụ họp tại đình làng để đón giao thừa. Trong khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mọi người thành kính dâng hương, kính cáo đức Thành hoàng và tiên tổ, nhắc nhau nhớ ơn những bậc hiền tài có công với làng, với nước.
Chính từ nghi thức ấy, Tết ở Châu Khê không chỉ là dịp sum họp gia đình, mà còn là lúc cộng đồng cùng hướng về cội nguồn và tự nhắc mình gìn giữ những giá trị đã làm nên tên tuổi của quê hương.
Không khí ấy tiếp tục kéo dài trong những ngày đầu xuân vào 19 tháng Giêng. Đây là dịp người Châu Khê ở nhiều nơi nô nức trở về, không chỉ để dự hội làng, dâng hương báo công với Thành hoàng, giỗ tổ nghề kim hoàn, mà còn để gặp gỡ, thăm hỏi nhau. Ngày hội vì thế mang ý nghĩa nhiều hơn một sinh hoạt tín ngưỡng. Đó còn là lúc những người cùng nghề được ngồi lại bên nhau, nối lại tình làng, tình nghề và nhắc nhau giữ lấy danh tiếng mà cha ông đã bền bỉ gây dựng qua năm tháng.
Nguồn: Tạp chí Diễn đàn doanh nghiệp
Cũng từ tinh thần ấy, người Châu Khê không chỉ giữ nghề trong lời nhắc nhớ, mà còn giữ bằng những việc làm cụ thể. Các chủ xưởng, chủ cửa hàng và người dân trong làng cùng nhau tôn tạo đình, chùa, lăng, miếu, đồ tế tự; xây dựng nhà trẻ, nhà văn hóa, chỉnh trang đường làng ngõ xóm và chăm lo gìn giữ các di tích lịch sử văn hóa đã được xếp hạng. Điều đáng quý là ở Châu Khê, sự phát triển của nghề luôn đi cùng ý thức vun đắp cho làng, để làng nghề không chỉ mạnh về làm ăn mà còn bền về nền nếp và bản sắc.
Từ cội nghề đến mối gắn bó với phố Hàng Bạc
Sâu trong mạch sống của Châu Khê là một cội nguồn nghề đã được truyền lại từ rất lâu. Sử sách lưu truyền rằng nghề thủ công vàng bạc Châu Khê bắt đầu từ nghề đúc bạc nén dưới triều Lê sơ, do Lại bộ thượng thư Lưu Xuân Tín, một người con của làng, truyền lại. Từ dấu mốc ấy, nghề vàng bạc ở Châu Khê dần hình thành, phát triển và mở ra một mối liên hệ đặc biệt với phố Hàng Bạc ở Hà Nội.
Mối gắn bó giữa Châu Khê và Hàng Bạc không chỉ nằm ở chuyện cùng làm một nghề. Phần lớn cư dân Hàng Bạc thuở ban đầu là người Châu Khê. Họ hỗ trợ nhau trong làm nghề, buôn bán, sinh hoạt văn hóa và tín ngưỡng. Sống nơi phố thị, nhiều người vẫn giữ vườn ruộng ở quê để có nơi đi lại, giỗ Tết và hương khói tổ tiên. Điều đó cho thấy nghề vàng bạc Châu Khê không phát triển tách rời gốc rễ, mà luôn được nuôi dưỡng bằng mối dây liên kết bền chặt giữa quê và phố, giữa làm ăn và nguồn cội.
Những ngày lễ hội, người Châu Khê ở nhiều nơi trở về dự hội, góp công theo hương ước của làng. Nếp đẹp ấy được giữ qua nhiều năm, làm nên một chiều sâu văn hóa rất riêng cho Châu Khê. Trải qua 549 năm với không ít thăng trầm, nghề kim hoàn nơi đây vẫn tiếp tục phát triển. Cùng với nghề, thôn Châu Khê cũng đổi thay toàn diện hơn, trở thành một làng văn hóa tiêu biểu của địa phương.
Làng Châu Khê – tay vàng, tay bạc
Danh tiếng của Châu Khê không chỉ đến từ bề dày lịch sử, mà còn từ chính đôi tay của người thợ. Ngay từ thế kỷ XV, nhiều sản phẩm của nghệ nhân làng Châu Khê đã nổi tiếng như cành vàng, trâm ngọc, đá ngọc, chén ngọc – những vật phẩm gắn với không gian cung đình và đồ trang sức của tầng lớp quyền quý. Nhắc đến những sản phẩm ấy là nhắc đến một trình độ chế tác tinh xảo đã sớm làm nên tên tuổi cho làng nghề.

Khoảng hơn hai chục năm trở lại đây, khi đất nước đổi mới, làng nghề Châu Khê càng được mở mang hơn. Sự giao thương giữa quê nhà và những người làm nghề ở phố trở nên chặt chẽ hơn, tạo nên một Châu Khê – Hàng Bạc nổi tiếng ngay giữa Thủ đô. Hội kim hoàn Châu Khê – Phúc Tân tại Hoàn Kiếm, Hà Nội hiện có tới 50–60 xưởng và cửa hàng vàng bạc. Chi tiết này cho thấy nghề của Châu Khê không chỉ sống ở làng, mà còn vươn ra phố, mở rộng thành một mạng lưới nghề nghiệp có sức ảnh hưởng rõ rệt.
Những người giữ nghề Châu Khê
Điều làm nên sức bền của Châu Khê là ở chỗ, nghề không bị đứt đoạn giữa các thế hệ. Nhiều nghệ nhân đã ở tuổi rất cao nhưng vẫn đam mê với nghề, vẫn tận tình chỉ bảo con cháu để gìn giữ cốt cách vàng bạc Châu Khê. Có thể kể đến các cụ Phạm Đình Hòa, Nguyễn Đình Tuân, Nguyễn Duy Thích,… Tiếp nối họ là lớp thợ kế cận như Phạm Đình Chu, Vũ Hữu Tuyến, Phạm Đình Hợp… Sự hiện diện của nhiều thế hệ cùng làm nghề cho thấy Châu Khê không giữ nghề bằng hoài niệm, mà giữ nghề bằng một sự truyền nối đang diễn ra mỗi ngày.
Hiện nay, trong gần 600 thợ của làng có gần hai phần ba đạt tay nghề bậc 4, bậc 5 trên 7 và được cấp chứng chỉ của ngành kim hoàn Việt Nam. Đây là một bước phát triển đáng chú ý về chất lượng tay nghề. Người thợ Châu Khê hôm nay không chỉ kế thừa kỹ thuật cổ truyền, mà còn biết kết hợp với công nghệ tiên tiến để tạo ra các sản phẩm mỹ nghệ có mẫu mã phong phú, chất liệu đa dạng như bạc, vàng tây, vàng ta, vàng trắng, đá quý, kim cương…
Chính sự hòa quyện giữa nền tảng truyền thống và khả năng thích nghi với kỹ thuật mới đã giúp vàng bạc Châu Khê tiếp tục hấp dẫn khách hàng trong và ngoài nước.
Khi làng nghề bước ra thị trường và đón khách gần xa
Không chỉ làm nghề, Châu Khê còn cho thấy nỗ lực gìn giữ và quảng bá giá trị của mình. Làng đã biên soạn tập sách Châu Khê thần tích và lập website Vàng bạc Châu Khê để mở rộng giao lưu trong nước và quốc tế. Đây không chỉ là một hoạt động giới thiệu làng nghề, mà còn là cách người Châu Khê chủ động lưu giữ tư liệu và kể câu chuyện của làng bằng ngôn ngữ của thời đại mới.
Gần đây, không ít đoàn khách nước ngoài đã tìm về Châu Khê. Họ muốn đi thuyền từ Cống Tranh vào tận giữa làng, không chỉ để mua vàng bạc mỹ nghệ, mà còn để ngắm cảnh quê yên bình và cảm nhận không gian đậm chất văn hóa truyền thống Bắc Bộ. Điều đó cho thấy sức hút của Châu Khê không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở chính hồn làng, cảnh làng và nếp sống mà nơi này gìn giữ được đến hôm nay.
Với người dân làng nghề, dịp chuẩn bị đón Tết Nguyên đán luôn là mùa làm ăn chính trong năm. Theo chia sẻ của chị Nguyễn Thị Chiến, “một trong hơn chục người chuyên gom sản phẩm chế tác vàng bạc ở Châu Khê, vào tháng gần Tết Kỷ Sửu, nhu cầu hàng vàng bạc mỹ nghệ đã tăng gấp ba lần so với tháng bình thường”. Sự nhạy bén của làng nghề trước nhu cầu thị trường, đồng thời phản ánh rõ không khí rộn ràng của một mùa cao điểm, khi sản phẩm Châu Khê vừa mang giá trị hàng hóa vừa gợi lên vẻ đẹp sung túc của ngày xuân.
Không dừng ở đó, năm 2008 doanh thu từ nghề của làng Châu Khê đã đạt gần 20 tỷ đồng, chiếm hơn 30% giá trị sản xuất của cả xã Thúc Kháng. Sản phẩm vàng bạc Châu Khê đã có mặt trong các cửa hàng vàng bạc mỹ nghệ ở Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh… Những con số ấy không chỉ cho thấy hiệu quả kinh tế của nghề, mà còn nói lên sức lan tỏa của thương hiệu Châu Khê trên thị trường.
Từ một làng nghề truyền thống, Châu Khê đã từng bước khẳng định vị thế bằng tay nghề, bằng chất lượng sản phẩm và bằng sự bền bỉ theo đuổi nghề qua nhiều biến động.
Kết
Điều làm nên sức sống của làng nghề vàng bạc Châu Khê không chỉ là tuổi nghề lâu đời hay những sản phẩm tinh xảo từng làm nên danh tiếng, mà còn là cách người Châu Khê giữ nghề bằng đạo lý, bằng tình làng và bằng ý thức hướng về cội nguồn. Từ đêm giao thừa ở đình làng, ngày hội tháng Giêng, đến những xưởng thợ sáng lửa trước mùa Tết, tất cả hợp lại thành một nhịp sống rất riêng – nơi truyền thống không nằm yên trong ký ức, mà vẫn hiện diện trong từng bàn tay chế tác, từng cuộc gặp đầu xuân và từng bước phát triển của quê hương.
Bởi vậy, nhắc đến Châu Khê là nhắc đến một làng nghề đã đi qua nhiều thăng trầm nhưng vẫn giữ được khí cốt của mình: bền bỉ, tài hoa và luôn biết giữ cái gốc để đi xa hơn cùng thời cuộc.
Phần Mềm Vàng


